A soas con Neira Vilas

 

 19“En realidade todo isto que ves aquí, esta Fundación, non é máis que unha continuación do activismo galeguista, do activismo en prol da cultura galega que veño celebrando hai case 50 anos desde Arxentina, Cuba e aquí”

Neira Vilas é un de tantos que naceron nunha aldea de campesiños e buscaron novos horizontes, onde poder estudar e gañarse a vida alén do mar. Emigra a Bos Aires con só vinteún anos para estudar Xornalismo. Esta é a súa historia.

Un mozo novo que chega alí só, como é o feito de afrontarse a unha cidade como aquela?

N.V- Non tiven problema ningún, desenvolvinme rápidamente. Había moito galego, había catro mil na capital federal. Desenvolvinme en todo momento como activista da cultura galega. Logo de doce anos funme para Cuba ca miña muller Anisia e creamos unha editorial galega alí, Follas Novas e ademais da editorial, unha distribuidora de libros galegos en toda América. Tamén en Cuba creei unha sección no Instituto Galego de Literatura Lingúística e traballei alí durante vinte anos, na administración. Fixen a revista Zunzún para nenos e que sei eu… moitas actividades.

 Sempre atopou apoio a nivel cultural, tanto aquí coma alí?

N.V- Si, si. Eu fun un gran provocador, no bo sentido. En canto a Galicia, entre propios e alleos, en canto defender o idioma galego, en canto ao que escribía. Todos eses anos escribín moitos libros que se publicaban aqui e que se publicaban en galego. Nunca escribín que non fose en idioma galego. Atopei apoio sempre. Xente que me apoiaba e colaboraba na Sección gallega da Habana, en Buenos Aires, aquí no regreso. E sobre todo, eu sempre buscaba actuar coa xente xoven, cos estudantes. E nunca me defraudaron.

Como recibía a prensa cubana en xeral que vós publicarades en galego?

N.V- Iso non era noticia ningunha. Alí xa había moitas editoriais galegas, EMC, NOVA, TITANIA. Na Habana había moito galego, case a terceira parte de Galicia estaba alí. En Cuba non. Foi unha emigración importante xa que alí naceu o himno gallego e a bandeira galega pero iso viña de moito atrás. Aínda así eu alí movíame entre o mundo cubano. Facía investigacions sobre a prensa galega en Cuba, sobre Manuel Murguía galego na Habana, sobre Rosalía de Castro en Cuba. Isto tiña acollida entre os cubanos porque había moita curiosidade, fillos de galegos, netos de galegos…

 E como é que nacen o himno, a bandeira e a RAG?

N.V- A bandeira en realidade fixérona un grupo de emigrantes que decían que se non tiñamos bandeira eles viran unha bandeira ondeando nun barco na Coruña, preguntáronlle a Manuel Murguía e el dixo que non era a bandeira galega, non existía a bandeira galega, era unha bandeira da comandancia portuaria de Coruña pero que a podían usar. E empezárona a empregar e aí segue dende o 1904. O himno e a academia foron por idea dun emigrante ferrolano, Xosé Fontenla Leal que promoveu a creación do himno e da academia. Nace o 10 de decembro de 1907, cando se canta por primeira vez o himno galego e dous anos antes créase a academia. Ademais viñeron a Galicia dende America 317 escolas cando habia aqui un 72% de analfabetos. De Cuba soamente viñeron 200, o resto outros países de Arxentina, de Chile, de Uruguai e por aí..

Vostede que estudou o fenómeno da emigración anterior á súa etapa. Como era a integración do galego emigrante en Cuba?

N.V- Ah moi boa. Había unha relación moi boa entre os cubanos e galegos. Sociedades como a de Rosalía de Castro, Concepción Arenal, facíase teatro galego porque son fillos e netos de galegos. Xa non hai galegos, non sei se haberá media ducia centenar. De maneira que a integración foi sempre moi boa, moi entrañable, como en ningún país. A compenetración en Cuba da nosa emigración foi mellor ca co resto dos países de América.

 Lemos que incluso houbo emigrantes galegos que participaron na Guerrilla…

N.V- Si, na guerra de Independencia. Teño eu un libro que se chama “ galegos que loitaron pola independecia en Cuba” e hai aí un que chegou a xeneral, incluso. Vían aquela guerra da independecia xusta. E depois da independecia, moitos galegos incorporáronse ás loitas sindicales e todo esto. Os homes e mulleres dalí son xente moi cordial, moi cariñosa, moi fraterna, de maneira que te comprometes de inmediato con eles. Modesta, son xente modesta e solidaria ademais.

 Aínda que xa falamos desta boa integración dos galegos no pobo cubano, non habÍa uns estereotipos do galego emigrante, prexuizos de analfabeto por exemplo?

N.V- Ali non habia pero na Arxentina habia os sainetes, personaxe no teatro que xa era motivo de burla en Buenos Aires. Pasa unha cousa, chega o galego con acento galego e pensan que é torpe porque non fala ben o castellano. E en cambio chega o andaluz analfabeto e como fala castellano din, pois parece que é máis listo que o outro. Pero bueno eso é nalgunha xente moi ignorante.

 E en canto á muller, cal era o seu papel? A que quedaba aqui cos fillos?

N.V- Poucas veces a muller emigraba. A muller que quedaba aqui, ás veces o fillo maior substituía ao pai. Moitas veces o marido emigaba uns anos, desempeñaba unha leira e traía uns cartos e volvía. Porén había algúns casos nos que se esquecía da muller, collía outra muller, outra familia, outros fillos.. Rosalía falaba das viúvas dos vivos. Eso é terrible, un problema social moi triste porque a muller quedaba sola pa traballar a terra e cos rapaces. E o marido ibase, as veces xiraba algun diñeiro e outras veces nada, esquecíase frívolamente.

E había mulleres que emigraban solas?

N.V- Había. Eran criadas a maioría en Arxentina, Uruguai… Ocurrian cousas como esta: traballaban nunha casa dunha señora, a señora tiña un fillo mozo, o fillo mozo seducia a criada, deitabase con ela, e a señora da casa facia a vista gorda porque preferia eso e non que collera unha enfermidade por ir a un prostibulo por aí, entón permitía que a criada mailo fillo se entenderan pero por aí a moza quedaba embarazada e xeralmente metialle unha xoia dela no bolso da moza acusabaa de roubala e iba presa ou polo de pronto era un motivo para botala da casa, embarazada. Espantoso. E o fillo era un señorito que se aproveitaba dela.

 Vostede que viviu esta transicion, como ve a emigracion de agora en comparacion ca emigracion de aquela?

N.V- Non se parecen en nada. A emigracion de aquela era de galegos analfabetos. Era para traballar manualmente. Emigraba xente en masa. Hoxe os que salen a Alemania Francia e por ai van con contratos, son licenciados xeralmente. Non é masiva asi a eito, é emigración selectiva.

 Cal era o motivo principal da emigracion daquela?

N.V- Económico. Habia que desempeñar unhas leiras, habia que vivir algo mellor. E hoxe tamén é económico pq aqui non teñen traballo tendo unha carreira, conseguen un contrato en Alemania e vanse. Pero van con nivel universitario, non son peóns.

 Volvendo un pouco ao tema da cultura, persoas como vostede promoveron prensa en galego mentres que aqui non se podia ver nada en galego. Había medios clandestinos?

N.V- Non, había moita máis cultura galega en Buenos Aires que aqui, aqui nada. Libros que aqui non lle permitía a censura publicar, mandábannolos a nós e publicabámolos en Buenos Aires. A Esmorga, por exemplo. Toda esa represión era o normal e aqui nada se podía facer. Algún libriño publicaban pero pouca cousa e tiña que pasar pola censura. Censurábanche os debuxos tamén, non só o texto. Como en Xente ao lonxe que por unha cadela en celo con catorce cans detrás, non pasou a censura. Esas tonterías. “Porque era obsceno.”

 Fálenos máis das escolas da emigración

N.V- Importantísimas, fundamentais. No ano 1919 houbo un censo dos mozos que acudían ao servizo militar e nn había un só analfabeto das 16 escolas que había en Cuba. Aquí emigraban moitos que a penas sabían firmar, iso era moi frecuente e moi triste, e por iso se facía un grande esforzo para crear estas escolas. Propoñíase que moitas fosen laicas pero ás veces non era fácil pactar co cura. Por iso non eran todas laicas, nagunhas ensinábase relixión, noutras non.

Quen financiaba todo iso? Como se conseguía?

N.V- Con enormes esforzos dos emigrantes. Os terreos, a construción do edificio, o mobiliario, o salario dos mestres. Con enormes esforzos, con rifas, con festas, con bailes… Moitos emigraron analfabetos e tiñan consciencia do problema pero eles non se ian beneficiar, xa non ian volver aqui nin nada, era xente xenerosa preocupada polo futuro dos rapaces.

IMG_7079

Amosa Tato, Cristina

151.D01

Advertisements

Posted on 2 Marzo, 2015, in Posts individuais and tagged . Bookmark the permalink. 2 Comentarios.

  1. Ben interesantes os recordos e a vida deste home, mesmo fan relación coa migración actual. Cuestión inevitable que o grupo debe tentarfacer en próximos post. Gracias. MM

  2. seminariocomunicacion1

    Moi interesante a entrevista a verdade. Como ben dicides unha de tantas historias da emigración galega cara América.
    Déixovos un libro “La emigración gallega en el tango rioplatense” de Manuel Suárez Suárez para que lle botedes un ollo.
    Se necesitades calquera cousa poñédevos en contacto por iso de que nos traballamos cun grupo de Historia de América.

    Campos Nieto 151.B04

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: