Arquivo do blog

Un pequeno reflexo do noso acercamento ao retorno

GALERÍA FOTOGRÁFICA / MARUSÍA

Rodríguez Bello, Cora (143 c02)

IMG_0939 IMG_0943 IMG_0971 IMG_0998 IMG_1220 IMG_1238 IMG_1456 IMG_1513 IMG_1556 IMG_1566 IMG_1004 IMG_1493 IMG_1590

Santos Villaverde, Andrea (143 C03)

DSC_0012 DSC_0014 DSC_0016 DSC_0024 DSC_0027 DSC_0058 DSC_0108 DSC_0127

 

Tubío Rei, Olaia (143 C04)

DSC_6481DSC_6581DSC_6151DSC_6062DSC_6044DSC_5853DSC_5708DSC_5694DSC_5669

Veiga Franco, María (143 C05)

coloquio marusía DSC_0299 DSC_0301 DSC_0303 DSC_0304 DSC_0312 DSC_0314

Loitando contra a inxustiza

A Coruña, 5 de Marzo do 2014

 

A abordaxe final

DSC_0132

Xa son case dous meses traballando coa asociación Marusía de emigrantes retornados e o tempo faise notar. Mentres que nun principio nos era difícil establecer conversacións persoais con eles, por mor da falta de confianza, agora xa somos coma cinco membros máis da asociación. Alá onde están eles, estamos nós, e comeza a crearse un forte vínculo. Do reparo inicial a ser entrevistados por nós, uns descoñecidos, a botar unhas bailas connosco hai bastante diferencia.

Mais, como ben sabedes, a esta colaboración pouco lle queda. Este é o noso derradeiro post neste blog, no cal xa fomos dando conta, de xeito individual e grupal, das actividades que realizamos en conxunto con Marusía. Xuntanzas, reunións, comidas, manifestacións… Volver a incidir en todo isto sería percorrer de novo o camiño xa andado e contado en anteriores entradas.

O realmente importante, o verdadeiramente novidoso, son as historias que fomos descubrindo día tras día. Aínda que existan elementos comúns entre elas (a miseria como causa da emigración ou a familia incitando a volver, entre outras), cada persoa que nos narra as súas experiencias ábrenos as portas dun mundo novo. Trasládannos a distintos lugares coma Basilea, Zúrich, París, Múnich ou Xenebra, e, dentro de cada un destes escenarios, amósannos o contraste entre as distintas experiencias vividas.

Houbo xente que nos dixo que endexamais conseguira sentirse cómoda en sociedades tan diferentes da de Galicia e outra que ficou encantada no estranxeiro e que di arrepentirse de ter teimado en volver. Mesmo se poden observar diferencias entre a visión que nos ofreceron homes e mulleres.

DSC_0313

Esta distinción fíxosenos máis ca patente esta semana, despois de reunirnos con cinco mulleres pertencentes á asociación. Os homes emigraban a traballar en empregos na construción ou na hostelería, mentres que o perfil feminino estaba máis orientado cara as tarefas de limpeza ou de coidado de anciáns. Advertimos tamén unha constante en todas elas: a importancia capital do coidado dos fillos. Todas intentaran, por canto método fose posible, que se criaran aquí, aínda que iso supuxese ter que deixalos ao cargo dos avós con seus pais a miles de quilómetros de distancia. Non eran minoría tampouco as que decidiran regresar, deixando os seus postos de traballo, para ter os seus fillos aquí.

Como vedes, xa estamos comezando a extraer conclusións da nosa colaboración, mais o que temos claro é que resulta complicado facer aseveracións xerais sobre un grupo tan heteroxéneo como é o dos emigrantes. Quedan aínda un par de semanas nas que seguiremos a traballar con Marusía para terminar de perfilar o noso proxecto. O que parece seguro é que a despedida vaise facer un tanto triste despois de termos compartido tantas horas con eles. Despedímonos. Adeus.

PS: Aportamos como documentos anexos a este post un par de documentos: unha tese doutoral sobre o retorno de emigrantes a Galicia entre 1970 e 1995 e un artículo sobre a vida das mulleres galegas emigradas.

143 C00

Máis ca unha asociación

IMG_1220

A nosa andadura con Marusía comezou xa fai máis dun mes nunha reunión para xente nova no asunto das pensión. Ao chegar nun momento no que o núcleo da súa acción se centraba nun problema que xa estaba acrecentado, foi un comezo difícil, coma son moitos comezos. Non coñecíamos a ninguén máis que a Manolo (o presidente) e a xente estrañábase bastante de que estiveramos alí. Cremos que ata que nos identificamos correctamente e lles dixemos que íamos estar con eles máis veces, mirábannos con certo reparo. A nosa sensación foi dunha organización vertical, na que Manolo levaba a voz cantante de todo e os demais se limitaban a seguir os seus pasos. Non percibimos que houbese un sentimento cercano entre eles nin que tiveran una relación mínima ademais de formar parte da mesma asociación.

A segunda vez que estivemos con eles foi na Facenda de Santiago, entregando firmas para que freasen as multas que lles estaban chegando. O día de choiva e vento non invitaba precisamente a acudir e a presenza de membros da asociación foi máis ben escasa. Por aquel momento xa empezamos a darnos conta de cales eran os membros máis activos e comezamos a establecer unha pequena relación con algúns deles, que non dudaron en contarnos o que lles acontecía.

O noso terceiro encontro cos membros de Marusía foi moito máis multitudinario que os demais. E debía selo. Acudimos á manifestación convocada na Coruña co obxectivo de apoialos na súa causa e tamén de coñecelos un pouco máis, tanto a eles como a outros emigrantes que pertencen ás distintas asociacións que hai repartidas por toda Galicia. Sorprendeunos, e moi gratamente, a cantidade de persoas que acudiron e a enerxía que puxeron en reivindicar a súa situación. Non podemos esquecer que son persoas maiores e que non teñen tanta facilidade de moverse e berrar coma podemos ter nós. Malia isto, lograron frenar as multas, facéndonos sentir parte da súa labor. Déronnos así unha lección: vale loitar polo que crees que é xusto.

O último encontro produciuse o pasado venres, cando coa axuda de Manolo convocamos a tres membros da asociación para que nos contaran a súa experiencia persoal. A primeira cousa que sacamos en limpo e que as nosas primeiras impresións (desculpen a redundancia) foron erróneas; non son unha organización vertical, son como din eles “un grupo de amigos” que se xuntan para axudarse entre eles. Amigos que discordan en moitas cousas, que discuten, pero que teñen un fin común e camiñan todos xuntos cara el. Un deles tamén é membro activo do colectivo de afectados polas preferentes, o cal nos fixo pensar no paralelismo e na semellanza entre colectivos.

DSC_0286

Este domingo imos acudir a unha comida con eles á que nos invitaron. Esta vez a situación non é creada por nós pero creemos que xa temos a suficiente confianza con varias persoas como para que xurdan novos fíos de comunicación. Deste xeito poderemos observar mellor as relacións entre eles, á vez que interactuamos e coñecemos máis das súas experiencias sen que eles teñan a sensación de estar sendo entrevistados.

O que, ao comezo, semellaba ser unha unión de descoñecidos polos seus propios intereses, deixounos ver co paso dos días que é case unha familia da que nós, pouco a pouco, imos formando parte.

A psicoloxía do retorno

Un paso adiante i outro atrás, Galiza,
i a tea dos teus sonos non se move.
A espranza nos teus ollos se esperguiza.
Aran os bois e chove.

Un bruar de navíos moi lonxanos
che estrolla o sono mól coma unha uva.
Pro tí envólveste en sabas de mil anos,
i en sonos volves a escoitar a chuva.

Traguerán os camiños algún día
a xente que levaron. Deus é o mesmo.
Suco vai, suco vén, Xesús María!,
e toda a cousa ha de pagar seu desmo.

 

(…)

A día de hoxe Galiza segue igual que cando Díaz Castro (a quen, por certo, se lle dedica o Día das Letras este ano) a comparou con Penélope, destecendo o que tece polo día. A diferenza está en que moita da xente que enchía os barcos e que el desexaba que volvesen, xa o fixeron. No ano 2006 falábase de que, nos últimos dez anos, retornaran á Galiza 105.567 persoas, o que supuña o 20’89% dos retornados a todo o estado.

O proceso de retorno sen embargo foi silandeiro, sen grandes aparición nos medios nin demasiadas análises ao respecto. No eido psicolóxico os efectos da emigración na poboación galega si foi estudada, destacando os traballos de Cabaleiro Goas (1986). Co proceso de retorno e consecuente adaptación non ocorreu o mesmo.

6. Eu non quería morrer alá, ¿sabe, miña mai

Un dos poucos traballos que se atopan é o libro “Psicopatoloxías do retorno” de Ramón Area Carracedo, que afonda nos problemas de incorporación á sociedade e en aspectos psicolóxicos que afectan ás persoas retornadas.

Este libro analiza o fenómeno, por exemplo, empregando termos psicanalíticos, co que poderíamos chamar o ideal do Eu de Freud. Segundo este, o individuo a medida que se vai desenvolvendo vai abandonado o seu narcisismo primario, desprazando este sobre un ideal. Este sería o ideal do Eu que se forma, non da imaxe dos pais, senón da imaxe do ideal do Eu dos pais, dos educadores ou doutros ideais colectivos. A tarefa do que Freud chama Supereu é similar á conciencia moral, consiste en observar ao Eu actual e comparalo co ideal do Eu. Se na comparación aparecen desfases entre ámbolos dous, o Supereu castiga ao Eu e aparece a culpa e o sentimento de inferioridade.

Para reflectir isto no retorno hai que considerar o momento de volver como un punto final, unha recapitulación e balance do conseguido. Neste momento o encargado de medir toma nota do proxecto final e avalía os resultados, impoñendo rendas e multas aos defraudadores. O Eu síntese entón odiado e perseguido polo Supereu, en lugar de sentirse amado por este. Porén, o Eu en lugar de defenderse confésase culpable e sométese ao castigo.

Ademais da analoxía co tema das pensións e, digamos, a parte máis material do retorno, hai outra faceta interna. E é a que deriva da expresión “facer as Américas”, a consideración de que os que volvían facíano cun traxe elegante e sobre un coche luxoso, véxase Armando de “Libro de familia”. Aqueles que non volvían así tiñan unha sensación de teren fracasado no seu proxecto e mesmo sentimento de inferioridade. De aquí derívase loxicamente a necesidade de comunicación entre eles, para tecer unha rede de apoio e para ver que os que volven en Mercedes son ben poucos.

Aquí vos quedan Mini e Mero cantando “Penélope”.

TUBÍO REY, OLAIA 143 C04

Os “nadies”, fillos do neoliberalismo

Compañeiras, heivos dicir que na visualización do documental “La dignidad de los nadies” sufrín algún que outro lapsus. Heivos dicir que nalgún momentos non sabía se me estaban a falar de Arxentina no ano 2001 ou do Estado español no ano 2014. Privatización da sanidade, rescates bancarios, ordes do FMI, 25% de persoas en paro… A ninguén máis se lle fai familiar isto? A que se debe tanta semellanza? Pois a que son DERIVACIÓNS NECESARIAS DO SISTEMA NEOLIBERAL.

reinvidica-7

E que é o que máis desexaría este sistema criminal? Que as persoas que expulsa estean marxinadas, relegadas á súa miseria, sen ver que a súa miseria é a de todos e que xuntos teñen forza. Quere a incomunicación. E cal é a mellor forma de incomunicar? Os medios de comunicación, fieis escravos do poder.

“Nosotros vivimos una época de resignación y derrota; el postmodernismo y el neoliberalismo nos inculcaron que no era posible otro camino. Todo ello a través de los medios de comunicación de masas, la verdadera brigada de choque, el bombardeo incesante de ese ejército de comunicadores, periodistas, empresarios, que desde los programas o los noticieros nos enseñaron el camino de la explotación salvaje de los unos contra los otros, o de la servidumbre frente al imperialismo dominante y del desprecio por los valores nacionales; desprecio por la historia, la memoria” – Pino Solanas

Cando hai  milleiros de “nadies” dispersos, fillos do sistema, ninguén os ve. Todos sentimos moita mágoa cando vemos a unha muller sentada na rúa con rostro de desesperanza agardando os dez céntimos que che sobraron do pan, mais a mágoa vaise e a muller sigue alí. En cambio, unidas son unha arma que apunta cara o cambio, como o eran os piqueteros arxentinos.

O documental está cargado destes exemplos, mais non é preciso acudir a el para sabelo. Temos moitos exemplos ao noso arredor, os logros da PAH son un gran exemplo de unión e loita ou os veciños de Sarria que se encadearon ás árbores recentemente. O colectivo co que nós estamos a traballar tamén se dou conta disto, decatáronse de que 18 asociacións de emigrantes retornados que loitan polos seus dereitos son máis fortes xuntando as súas forzas e coordinándose. Aínda así, en moitos aspectos, aínda non somos conscientes da necesidade da nosa unión ou da de loitar.

Cando nunha sociedade hai “nadies”, todos somos “nadies”. Cando vivimos nun sistema no que tantas persoas nacen coa fame baixo do brazo, todos somos “nadies”. Somos “nadies” por ter todos a nosa pequena pobreza, a nosa revolución pendente para loitar polos nosos dereitos, pero sobre todo sómolo (ou debéramos selo) por solidariedade. Pola mesma pola que debéramos de combater ao lado de quen máis padece estas inxustizas.

Déixovos as palabras de Eduardo Galeano en forma de pequenos relatos para estas vacacións de carnavais:

http://www.pagina12.com.ar/2001/01-12/01-12-30/contrata.htm

E un vídeo no que fala deses “nadies” de forma moito máis bonita do que eu o fago:

Boas vacacións e, xa sabedes, comuniquémonos e loitemos.

TUBÍO REY, OLAIA 143 C04

Nostalxia: a dor dunha vella ferida

Non será necesario afondar demasiado na trama da película “No”, xa que o fixeron antes outras compañeiras. En liñas xerais, pódese sintetizar que o centro da mensaxe é o poder da palabra. Máis que da palabra pode que da mensaxe en xeral, da creación dunha mensaxe atractiva.

A idea para articular a mensaxe digamos que se pode sustentar nun contido máis profundo e duro de tratar, como sería neste caso falar das torturas, da represión ou da dor en xeral; ou ben apelar a unha emoción, a un desexo. Que é o que as persoas de Chile máis botaban en falta? Cal era a súa nostalxia, a súa dor? A alegría. Unha vella ferida. Búscase librar a un pobo do medo que leva sufrindo durante anos e concentrar todas as promesas de todo o bo nunha única palabra, “no”, e nun único acto para acariciar a alegría, votar.

Mais como o que se está a prometer é a alegría, un concepto xeral, que se supón vai nacer coa democracia, estase a vender unha idea que non se deriva necesariamente. O protagonista, o encargado de orquestrar os 15 minutos de alegría televisiva, sábeo. Para el, o proceso de vender este produto (porque ao final a democracia véndese como iso, como un microondas) non vai a culminar nun verdadeiro cambio. Isto exemplifícase na repetición da frase: “O que van a ver a continuación está enmarcado no contexto social do Chile actual”en tres momentos moi diferentes, un deles ao final da película, para vender a mesma idea as tres veces. Porén, dedúcese que pouco cambiou trás a vitoria. Unha vitoria, por outra parte, que no filme se lle atribúe a un grupo de publicistas unicamente, cando a maior vitoria é a do pobo.

el-roto-espacio-reservado-para-publicidad

Ao pensar no fondo do asunto, no poder da publicidade e dos medios (que moitas veces acaban sendo publicidade tamén) a cousa asusta. E é que teñen a capacidade de controlar de forma implícita a nosa concepción da realidade, sobre a cal din que se fundamenta a nosa liberdade. Non hai máis que ver o exemplo de Goebbels, o ministro encargado da publicade na Alemaña nazi, que aínda que se cuestione se realmente foi tan importante na construción do discurso nazi, deixou escritos once principios para a propaganda, cos cales se poden analizar moitos métodos da comunicación de hoxe en día. E isto asusta. Asusta dobremente porque non é só que teñan o poder de facernos crer algo, de crearnos unha emoción, é que tamén o teñen para o contrario, para ocultala, para facer pasar por normais cousas que non o son. Que as inxustizas parezan menos inxustas, que o anormal sexa máis normal. Desconfíen e pensen, sempre.

“Sobre todo examinen o habitual. Non acepten sen discusións as costumes herdadas. Ante os feitos cotiáns, por favor, non digan: “É natural”. Nunha época de confusión organizada, de desoren decretado, de arbitrariedade planificada e de humanidade deshumanizada… Nunca digan: “É natural”, para que todo poida ser cambiado.” – Bertolt Brecht

TUBÍO REY, OLAIA 143 C04

De minorías, maiorías e violencia

Benvidos, estamos no s.XXI, somos os fillos da historia, vivimos baixo un marabilloso sistema que conseguiu romper coas fronteiras, que fixo que todos sexamos “libres” e que todos teñamos igualdade de oportunidades.

Deriva da propia dinámica do sistema a creación de minorías, moitas das veces marxinadas, ao non ser capaz de integrar no seu seo as diferentes particularidades ou inquedanzas. Mais é na organización e actuación destas minorías onde está a posibilidade de facer fronte ao sistema. O problema radica en cando son privadas de voz ou, o que é peor, sometidas a distorsións por parte dos medios. Disto é do que parte o texto de Raquel de Paiva, de como acadar proxectos reais que se consoliden nunha renovación da realidade social.

Mais para acadar isto compre afastarse da prexudicial dinámica de acudir á violencia como forma de facerse ver, unha violencia carente de obxectivo e trasfondo útil, unha dinámica fomentada polos medios de comunicación, que funcionan máis como monicreques do poder económico que como reflexo da sociedade. Si, esa violencia que tan ben senta nas portadas.

27

Lacan chamou Passsage àl’acte a un movemento impulsivo á acción que non pode ser traducido ao discurso ou ao pensamento e que implica unha intolerable carga de frustración. É dicir, a asunción da violencia como admisión implícita de impotencia. É contra esta impotencia contra a que hai que loitar e cristalizala en accións transformadoras. Quizais por iso os medios buscan a fragmentación. Quizais non lles compense un cambio real.

Isto faime pensar nos altercados sucedidos na folga do 20F. Uns altercados que nacen dunha impotencia, para min, completamente comprensible. Achámonos nunha situación na que, en diversos ámbitos (ben como estudantes, ben como mulleres, ben como galegas) vemos como as nosas inquedanzas non son asumidas por un poder que xa hai moito pechou os ollos de cara a sociedade. Ante esta impotencia a reacción violenta ten asegurada un titular no xornal do día seguinte. Fin. Porén, o interesante é organizarse e loitar conxuntamente con un discurso ben estruturado. Facerlle ver aos que queren esmagar os nosos dereitos que somos nós os que imos ter a última palabra sobre eles. Porque a loita si é o único camiño.

En paralelo á existencia destas minorías dentro das sociedades existe unha gran maioría obviada. E é que agora volvémonos a ruborizar coas mortes de inmigrantes, mais estas mortes son froito dunha política que non é nova, que vén de atrás, e que se cimenta nun muro dende 2005. Aquí está a marabillosa globalización. Aquí está a marabillosa igualdade e liberdade (de mercancías, claro). Aquí está o muro de Ceuta, o muro de Gaza, o muro do Sáhara e tantos outros muros. E aquí están os marabillosos medios de comunicación para ofrecer imaxes arrepiantes pero non para contribuír a que algo cambie.

TUBÍO REY, OLAIA 143 C04

Ti es o milagre da terra e a terra é un milagre teu

EMIGRAR: Deixar o propio país ou o lugar de orixe, para establecerse noutro, en particular por razóns de traballo.

Alén do que poidan dicir as academias, os galegos ben coñecemos o significado da palabra emigrar. Familias partidas pola metade, pais que non ven aos seus fillos, fillos que non ven aos seus pais… Por iso, e despois dunha extensa documentación, estando tan presente o tema na nosa sociedade, decidimos escoller como material de traballo as relacións entre os emigrantes retornados, para o cal nos servimos da axuda da asociación Marusía.

IMG_1004

Despois de contactar co presidente da asociación, Manuel Domínguez Rial, este convidounos a asistir a unha palestra na que se presentou o principal foco de actuación da asociación: o conflito cas pensións do estranxeiro. Alí, despois dun longo camiño pola sempre en obras rúa de San Pedro, chegamos ao lugar de encontro dos retornados. Na porta tivemos a primeira toma de contacto con eles. Ao entrar, dímonos conta de que o lugar era un sitio humilde, case tanto como as persoas que alí se atopaban. O lema “Semente espallada polo mundo que retornamos a Galiza” inundaba as paredes xunto con fotografías cun ton melancólico. Un pequeno espazo para unha gran causa.

IMG_0973

Despois de que o presidente falara do tema das pensións, abriuse un pequeno debate para compartir opinións e o caso de cada un. As reaccións dos retornados foron moi variadas. Mentres uns alzaban a voz e perdían os nervios, outros asentían compracidos co que oían os seus oídos e a esperanza que lles facía chegar o tamén retornado Manuel Domínguez. Para rematar, comunicáronse as datas dos vindeiros actos. DSC_5704

DSC_5689

O primeiro deles chegaría unha semana despois, acompañado da enésima cicloxénese explosiva. Dende hai unhas semanas os membros da organización, ademais de recoller firmas para unha ILP, estiveron xuntando reclamacións para entregar en Facenda. O acto en si pode que non vaia supor unha mellora real na situación, mais é unha mostra de unión e apoio, unha mostra de que non se esquecen do que están a sufrir. Reuníronse na entrada da oficina para salvagardarse da furia do tempo e, mentres non se procedía á entrega dos papeis, compartiron a súa experiencia con nós. Todos coincidían nunha cousa; a eles ninguén lles dixo que tiñan que afrontar pago algún en todas as ocasións que fixeron a súa declaración e agora a facenda estálles reclamando diñeiro dende o 2008. Cando todo o mundo ten a mesma queixa é por algo.

DSC_5843

Unha vez entregadas as firmas, desplegaron unha pancarta na porta do edificio durante uns minutos e despois diso puxemos rumbo á casa, coa pena de que o tempo non permitira unha maior afluencia á convocatoria. Mañán imos acudir a unha nova reunión e iremos informando de como avanza o traballo da asociación.

                                                                                                                                      Sempre tentando ser o reflexo deses retornados.

DSC_5669

143 COO

“Todos somos emigrantes”

DSC_5853

“Erguerémo-la espranza
sobre ista terra escura
coma quen ergue un facho
nunha noite sin lúa.

Marcharemos cinguidos
polos duros segredos
dunha patria soñada
á que non voltaremos.

Non sabrán o camiño
que pra entón colleremos.
Longos ríos de brétema,
longos mares de tempo.

Tripulantes insomnes,
na libertá creemos.
Viva, viva, decimos
aos que están no destero

e soñan cun abrente
de bandeiras ao vento.

Adictos da saudade
que levades a luz polos vieiros.
¡Saúde a todos,
compañeiros!”

(Celso Emilio Ferreiro)

“Todos somos emigrantes” contounos hoxe á mañá unha muller retornada, que sofre o problema das declaracións de pensións do exterior. Mentres a cicloxénese “Ulla” descargaba toda a súa forza ás portas da Facenda, nós escoitábamos a situación desta muller, a situación de vivir con fillos que non atopan emprego e de sobrevivir coa súa pensión como fonte de ingreso. Malia isto, a pensión procedente do estranxeiro non é demasiado elevada polo que o que foi obrigada a pagar considera que é pouco, que o seu caso non é dos máis graves, pero que, con todo, o sentimento de solidariedade está por riba.

A asociación Marusía promoveu unha manifestación esta mañá perante as portas de Facenda que culminou coa entrega nas oficinas de alegacións asinadas por varios afectados. A asociación organiza, ofrece consello e vías de loita a persoas que se viron desarmadas fronte a unha política que non chegan a entender. Que ninguén chega a entender. Con todo, máis alá da organización hai unha gran comunidade que se crea dende o momento en que unha persoa é obrigada a irse fora. Son persoas que non se coñecen, que non comparten destino receptor pero que todas elas sufriron, dende diferentes lugares e situacións, o mesmo problema, polo que dende o momento que un pé está fora da nosa terra aparece un sentimento de solidariedade e empatía de xeito automático. Un sentimento que hoxe é máis necesario que nunca, porque cando os que combaten están unidos a esperanza érguese con máis forza. E cando a solidariedade se espalla, comprendemos que, ao fin, “todos somos emigrantes”.

TUBÍO REY, OLAIA 143 C04